Coraz częściej mrużysz oczy, żeby przeczytać numer autobusu? Po pracy przy komputerze boli Cię głowa? A może tekst w telefonie zaczynasz odsuwać coraz dalej od twarzy? Takie drobne zmiany mogą być pierwszym sygnałem, że wzrok wymaga korekcji.

Do najczęściej spotykanych wad refrakcji należą krótkowzroczność, nadwzroczność i astygmatyzm. Po około 40. roku życia dochodzi jeszcze prezbiopia, czyli związane z wiekiem osłabienie akomodacji. Nie jest ona klasyczną wadą refrakcji, choć z punktu widzenia pacjenta również prowadzi do problemów z wyraźnym widzeniem i potrzeby zastosowania odpowiednich okularów lub soczewek.

Jak rozpoznać poszczególne problemy i czym różnią się od siebie?

Krótkowzroczność – kiedy z bliska jest dobrze, a dal zaczyna się rozmywać

Krótkowzroczność najłatwiej zauważyć podczas patrzenia na odległe przedmioty. Napisy na tablicach, znaki drogowe czy twarze osób po drugiej stronie ulicy stają się niewyraźne, podczas gdy z bliska nadal można widzieć bardzo dobrze.

W oku krótkowzrocznym promienie światła skupiają się przed siatkówką zamiast dokładnie na niej. Najczęściej wiąże się to ze zbyt dużą długością gałki ocznej w stosunku do mocy optycznej oka.

Charakterystycznym zachowaniem jest mrużenie oczu. Zwężenie szpary powiekowej może na chwilę poprawić ostrość obrazu, dlatego wiele osób robi to odruchowo. U dziecka krótkowzroczność można zauważyć na przykład wtedy, gdy zaczyna siadać bliżej telewizora albo ma problem z odczytaniem tego, co znajduje się na tablicy w szkole.

Krótkowzroczność można korygować okularami lub soczewkami kontaktowymi. U dzieci i młodzieży, u których wada postępuje, dostępne są również rozwiązania przeznaczone do kontroli progresji krótkowzroczności. Samą zmianę mocy warto monitorować, ponieważ szybkie narastanie wady wymaga szczególnej uwagi.

Nadwzroczność nie zawsze oznacza po prostu słabe widzenie z bliska

Nadwzroczność jest bardziej podstępna. W tym przypadku układ optyczny oka ma zbyt małą moc w stosunku do długości gałki ocznej, przez co bez udziału akomodacji promienie świetlne ogniskowałyby się za siatkówką.

Młody człowiek może przez długi czas kompensować część nadwzroczności właśnie dzięki akomodacji. W rezultacie podczas prostego sprawdzania ostrości wzroku wydaje się, że widzi dobrze, choć jego oczy przez cały czas wykonują dodatkową pracę.

Zamiast wyraźnego pogorszenia widzenia mogą więc pojawić się inne sygnały: bóle głowy, zmęczenie oczu, niechęć do długiego czytania czy spadek koncentracji podczas pracy z bliska. Przy większej nadwzroczności obraz może być nieostry zarówno z bliska, jak i z daleka.

U dzieci sytuacja wymaga szczególnej uwagi, ponieważ duża zdolność akomodacji może przez pewien czas maskować wadę. Dlatego brak skargi na nieostre widzenie nie zawsze oznacza, że korekcja nie jest potrzebna.

Astygmatyzm – obraz może być nieostry niezależnie od odległości

Przy astygmatyzmie problem nie polega wyłącznie na tym, że oko jest za krótkie albo za długie. Najczęściej chodzi o różnice w krzywiźnie rogówki, rzadziej soczewki wewnątrz oka. Światło nie jest wtedy skupiane jednakowo we wszystkich kierunkach.

Pacjent może widzieć nieostro zarówno z bliska, jak i z daleka. Kontury bywają lekko rozciągnięte lub zniekształcone, a drobne szczegóły trudniej rozpoznać. Przy niewielkim astygmatyzmie objawy nie muszą być oczywiste. Czasem pierwszą wskazówką są bóle głowy, zmęczenie wzroku albo częste mrużenie oczu.

Szczególnie dokuczliwy może być wieczorem. Światła samochodów, latarnie czy inne jasne punkty na ciemnym tle mogą wydawać się rozciągnięte albo otoczone poświatą.

Astygmatyzm można korygować odpowiednio dobranymi soczewkami okularowymi. W przypadku soczewek kontaktowych stosuje się między innymi konstrukcje toryczne. Ważne jest dokładne określenie nie tylko mocy, ale również osi astygmatyzmu.

Prezbiopia – kiedy ręce zaczynają być za krótkie

Przez wiele lat możesz widzieć dobrze zarówno z daleka, jak i z bliska, a mimo to około 40.-45. roku życia zacząć zauważać problem z czytaniem drobnego tekstu. To najczęściej prezbiopia.

Z wiekiem soczewka znajdująca się wewnątrz oka stopniowo traci elastyczność, a zdolność akomodacji słabnie. Coraz trudniej ustawić ostrość na bliskim przedmiocie. Typowym objawem jest odsuwanie telefonu, książki czy etykiety, żeby tekst ponownie stał się czytelny. Przy słabszym oświetleniu problem zwykle jest bardziej zauważalny.

Prezbiopia nie jest chorobą ani klasyczną wadą refrakcji. Jest naturalnym procesem związanym z wiekiem i prędzej czy później dotyczy każdego.

Nie oznacza też automatycznie konieczności posiadania osobnych okularów tylko do czytania. W zależności od dotychczasowej wady i sposobu życia można dobrać okulary do bliży, progresywne, biurowe, a w odpowiednich przypadkach również wieloogniskowe soczewki kontaktowe.

Po czym poznać, że czas zbadać wzrok?

Nie trzeba czekać, aż obraz stanie się wyraźnie nieostry. Do badania powinny skłonić również mniej oczywiste dolegliwości:

częste mrużenie oczu,
problemy z rozpoznawaniem szczegółów z daleka,
odsuwanie tekstu od twarzy,
bóle głowy podczas czytania lub pracy przy komputerze,
szybsze zmęczenie wzroku,
trudność z widzeniem wieczorem,
częste zmiany ostrości obrazu,
konieczność ustawiania się coraz bliżej ekranu lub tablicy.

Na podstawie samych objawów nie da się jednak wiarygodnie określić rodzaju i wielkości wady. Przykładowo ból głowy podczas pracy przy komputerze może wiązać się z nadwzrocznością lub astygmatyzmem, ale równie dobrze może mieć inną przyczynę.

Nagłe pogorszenie widzenia, błyski, ubytki pola widzenia, podwójne widzenie czy gwałtownie pojawiające się męty nie są typowymi objawami zwykłej wady refrakcji i wymagają konsultacji okulistycznej.

Jak dobiera się korekcję wady wzroku?

Badanie nie powinno sprowadzać się do odczytania kilku liter z tablicy. Podczas doboru korekcji określa się między innymi wartość refrakcji i sprawdza, przy jakiej mocy pacjent uzyskuje dobre oraz komfortowe widzenie. W zależności od wieku i zgłaszanych problemów można również ocenić akomodację oraz współpracę obu oczu.

Dopiero na tej podstawie dobiera się rozwiązanie. Dla jednej osoby będą to klasyczne okulary jednoogniskowe, dla innej soczewki kontaktowe, a przy prezbiopii mogą być potrzebne okulary progresywne lub inne konstrukcje pozwalające dobrze widzieć z kilku odległości.

Nie warto dobierać mocy na podstawie starych okularów, recepty sprzed kilku lat czy okularów należących do innej osoby. Dwie osoby mogą mieć podobne objawy, a zupełnie inną korekcję.

Podejrzewasz wadę wzroku? Zacznij od badania

Mrużenie oczu, problemy z czytaniem znaków z daleka czy odsuwanie telefonu są wskazówką, ale nie diagnozą. Najprostszym sposobem, żeby dowiedzieć się, czy przyczyną jest krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm albo prezbiopia, jest prawidłowo wykonane badanie wzroku.

W Focus Optic sprawdzamy wzrok i dobieramy korekcję do rzeczywistych potrzeb pacjenta – zarówno okulary, jak i soczewki kontaktowe. Jeśli zauważasz, że widzisz inaczej niż wcześniej albo obecne okulary przestały zapewniać odpowiedni komfort, warto to sprawdzić zamiast stopniowo przyzwyczajać się do gorszego widzenia.

Soczewki okularowe i kontaktowe są wyrobami medycznymi. Używaj ich zgodnie z instrukcją używania lub etykietą oraz zaleceniami specjalisty.